Projekty polskich architektów:

II nagroda w Warsztatach projektowych: Zagospodarowanie placu przed Starym Dworcem kolejowym w Katowicach
Projekt: Atelier PS
Lokalizacja: Katowice
ZESPÓŁ AUTORSKI:
ATELIER PS

Mirosław Polak
Marek Skwara

oraz:
Magdalena Dymna
Michał Jatczak
Ewa Łabuz


http://www.atelierps.home.pl/



OPIS KONCEPCJI ARCHITEKTONICZNO-URBANISTYCZNEJ ZAGOSPODAROWANIA PLACU PRZED STARYM DWORCEM KOLEJOWYM I URZĄDZENIE UL.TYLNEJ MARIACKIEJ W KATOWICACH

Rejon ulicy Dworcowej i Tylnej Mariackiej stanowi kluczowy z punktu widzenia funkcjonowania miasta obszar, Usytuowany w ścisłym centrum katowickiej Starówki w pobliżu Rynku, ulic Św.Jana, Staromiejskiej, Dyrekcyjnej, Mielęckiego i tętniącej życiem ul.Mariackiej, przed historycznym Starym Dworcem posiada potencjał pełnienia roli głównej przestrzeni centralnej miasta – rodzaj jego salonu. W odróżnieniu od funkcjonujących w Katowicach placów centralnych, w tym tzw. Rynku jest to jedyny plac dający możliwość wyeliminowania przelotowej komunikacji kołowej, a także szynowej na rzecz dominacji ruchu pieszego, z wyłącznie okazjonalnym (obsługa serwisowa, służby ratunkowe i interwencyjne) dostępem transportu kołowego. W takiej formie plac może pełnić rolę centralnego forum – salonu Katowic.

Należy zauważyć, że ulica, a w zasadzie Plac Dworcowy jest w pełni uformowaną przestrzenią urbanistyczno – architektoniczną z pierzejami zabudowy na które składają się znaczące obiekty historyczne Katowic, jak Stary Dworzec, hotele, kamienice mieszkalno - usługowe, etc., W tym sensie ulica Dworcowa stanowi w pełni uformowany plac centralny. Aktualne funkcje obiektów zgrupowane wokół placu mają miejski charakter centrotwórczy, a nowi właściciele przejętych w ostatnim czasie kluczowych nieruchomości deklarują rychłe, aktywne działanie mające na celu ulokowanie nowych, różnorodnych centrotwórczych funkcji usługowych, kulturalnych i biurowych w przejętych budynkach. Taki scenariusz działań pozwala założyć, że w przypadku świadomego zaaranżowania funkcjonalno-przestrzennego placu konstytuujące się wokół Placu Dworcowego obiekty i funkcje utworzą unikatową przestrzeń miasta.

Komunikacyjno-parkingowe zaplecze tej przestrzeni stanowić będzie zabudowa parkingowa wzdłuż ulicy Tylnej Mariackiej, z dodatkowym niewielkim parkingiem od ulicy Św.Jana. Założono, że warunkiem powodzenia w realizacji nowo powstających funkcji w historycznych kubaturach jest zapewnienie ich dostępności, zarówno dla ich pracowników, jak i użytkowników. Tak, więc wykorzystując możliwość przesunięcia ściany oporowej przy ulicy Tylnej Mariackiej na terenach kolejowych zaprojektowano w poziomie parteru parking na 215 miejsc, z możliwością nadbudowy kolejnych kondygnacji skomunikowanych normatywnymi rampami samochodowymi do maksymalnej liczby 828 miejsc parkingowych, w kubaturze nie przekraczającej wysokości 15 m przy spełnieniu Warunków Technicznych w zakresie przesłaniania i zacieniania sąsiadujących obiektów, z uwzględnieniem redukcji odległości o 50% w lokalizacji ścisłej zabudowy śródmiejskiej. Na froncie formowanego Placu Dworcowego ulokowano 28 miejsc parkingowych przewidzianych jako wysoce krótkoterminowe, służące jedynie obsłudze serwisowej Placu. Z tej strony możliwy jest też wjazd, krótkotrwały postój rozładunkowy i wyjazd autobusów obsługujących funkcje hotelowe zlokalizowane wokół Placu Dworcowego oraz pełny przejazd w strefę pieszą placu dla służb ratunkowych, miejskich oraz pojazdów dla obsługi zaopatrzeniowej funkcji śródmiejskich. One incydentalnie mają dostęp do wszystkich budynków strefy i mogą poruszać się po Placu Dworcowym i wzdłuż ulicy Tylnej Mariackiej „do” i „z” ulicy Francuskiej.

Głównym założeniem w projekcie Placu było utrzymanie jego formatu, linearności, ciągłości i dość niecodziennego kształtu, przy równoczesnym zaakcentowaniu i wydzieleniu „sub-placów” , głównie za sprawą zabiegów graficznych (różne rodzaje posadzki, oświetlenie w podłodze, aranżacja zieleni i wody). Powstała w ten sposób zamierzona sekwencja mniejszych placów przyporządkowanych do wydzielonych tektonicznie fragmentów istniejącej zabudowy pierzei Placu Dworcowego. Każdy z nich stanowi rodzaj matrycy dla ulokowania funkcji i aranżacji sprzężonej z funkcją przyległego budynku, a równocześnie pozwala na połączenie ich w razie potrzeby i aranżację szczególnych wydarzeń i imprez wymagających całej przestrzeni placu (jarmarki, koncerty, instalacje przestrzenne, kiermasze, targi ogólnomiejskie, wystawy plenerowe, happeningi, wydarzenia typu „flesh mob” etc.,)

Realizację placu założono w etapach. W pierwszym rzędzie powstałaby aranżacja w poziomie 000 – podłogi placu. W kolejnych: przekrycie parkingu od ul.Św.Jana wyniesionym zielonym tarasem z trawiastym zboczem, a także przekrycie placu na zamknięciu ulicy Dyrekcyjnej dachem z lekkiej struktury linowosłupowo- membranowej. Wyniesienie kolejnych kondygnacji parkingowych przy ulicy Tylnej Mariackiej możliwe jest też w etapach.

Na zaakcentowanych „sub-placach” będą lokowane czasowe aranżacje animowane przez poszczególnych użytkowników obiektów zgrupowanych przy placu. Przed lokalami gastronomicznymi, hotelami pojawią się ogródki letnie ze stolikami i zielenią przenośną, miejsca rekreacyjno-wypoczynkowe, plenerowe instalacje wystawowe, etc.,

W linearnej sekwencji „sub-placów” wydzielonych pasami zieleni z zachowaniem istniejących drzew, przy równoczesnym nasadzeniu zieleni średniej i wysokiej, dominującą rolę pełni przestrzeń na zamknięciu ul.Dyrekcyjnej, przed najwyższym, pięciokondygnacyjnym fragmentem Starego Dworca. Jego zaakcentowanie i domknięcie od strony zachodniej stanowi akcent plastyczny upamiętniający 170-lecie doprowadzenia kolei żelaznej do Katowic. W kamiennym bloku wycięta jest mapa z historycznym przebiegiem linii kolejowych wokół Katowic wraz z linią z 1846 roku, która zainicjowała powstanie miasta. Blok kamienny z reliefem nazw miast i siecią połączeń kolejowych wyciętych w kamieniu „ na przestrzał” nałożony został na szklaną taflę. Rzeźba tej sieci ożywiona jest płynącą stale wodą i w całości stanowi fontannę.

W ramach rozważań na temat posadzki Placu Dworcowego brana jest pod uwagę możliwość prowadzenia jego oświetlenia podłogowego w skali makro, opartego w całości na opisanej wyżej historycznej siatce przebiegu sieci kolejowej z roku 1846 z umiejscowieniem akcentu plastycznego na planie posadzki dokładnie w punkcie lokalizacji Katowic na mapie.

Ze względu na wyniesienie parteru centralnego obiektu przy tym placu, proponuje się jego otwarcie za pomocą przeszklonej arkady na zaprojektowane przed nim wyniesione plateau, ze schodami wiodącymi na plac. Płaszczyzna reprezentacyjnego przedpola wejściowego do znaczącego kubaturowo obiektu pełnić będzie rolę okazjonalnej sceny wydarzeń miejskich – koncerty muzyczne, projekcje filmowe, przedstawienia teatralne i kabaretowe, pokazy mody – skierowanych do widzów zgromadzonych na płycie Placu Dworcowego. Przewiduje się przekrycie tego fragmentu placu zadaszeniem z półprzezroczystej membrany polyetrafluoroetylenowej, na siatce z włókna szklanego, pokrytej teflonem, rozpiętej na stalowej słupowo – cięgnowej konstrukcji. Pod skonstruowanym plateau wejściowym magazynowane będą meble i sprzęt estradowy wykorzystywany do wydarzeń plenerowych. Tak pomyślany „sub-plac” będzie stanowił, faktycznie i w przenośni tętniące życiem serce miasta.

Szczególną rolę w sekwencji placów pełni ulokowana kompozycyjnie od zachodu przestrzeń domknięta zielonym tarasem ogrodowym zaprojektowanym nad mini parkingiem od ul.Św.Jana. Stanowi ona wyniesioną powierzchnię będącą nową strefą rekreacyjną o wyjątkowo atrakcyjnym widoku w stronę projektowanego założenia, jak i na okoliczną zabudowę. Ukształtowane w sposób naturalny wzgórze na krawędzi tarasu stanowi pole wegetacji dla pełnowymiarowych drzew i krzewów, a jego skłon sprzyja wypoczynkowi i rekreacji na trawie w ścisłym centrum miasta.

Sekwencja placów nanizana jest na biegnącą wzdłuż południowej pierzei Placu Dworcowego promenadę unifikującą cały plac i wiodącą do żyjącej już intensywnie w krwiobiegu Katowic ulicy Mariackiej. Pojawienie się wielopoziomowego parkingu na ulicy Tylnej Mariackiej i wychodzący z niego użytkownicy spowodują naturalne ożywienie budynków i dziedzińców przyległych do niej, a przelotowe otwarcie ich na ulicę Mariacką uatrakcyjni znacząco komercyjne funkcjonowanie całego tego fragmentu miasta. W parterze bryły parkingu umieszczono zespół sanitariatów dostępny z tunelu pieszego łączącego ul.Tylną Mariacką z ulicą Wojewódzką – z zachowaniem jego frontowego portalu w stanie nienaruszonym.

Warunki ochrony przeciwpożarowej

Projekt obejmuje budowę pięciokondygnacyjnego garażu otwartego, przy czym ostatni poziom parkowania (piąta kondygnacja) jest otwarty. Projektowany budynek ze względu na wysokość – ok. 15 m, zaklasyfikowany został do obiektów średniowysokich (SW).

Podstawowe dane techniczne:
• Powierzchnia zabudowy – 4619,00m2,
• powierzchnia całkowita – 19300,00 m2,
• kubatura obiektu – 56400,00 m3.

W budynku nie przewiduje się możliwości magazynowania materiałów niebezpiecznych pożarowo jak np. gazy lub ciecze łatwo zapalne, czy też materiały pirotechniczne.

Budynek garażu otwartego kwalifikuje się jako obiekt PM o gęstości obciążenia ogniowego do 500 MJ/m2. Do określenia liczby osób, jaka może przebywać w budynku, przyjęto wskaźnik 1 osoba na każde 50 m2 zgodnie ze standardem nowozelandzkim1, traktując go jako zasady wiedzy technicznej. W budynku na tej podstawie zakłada się możliwość jednoczesnego przebywania maksymalnie do 387 osób.

Budynek garażu zakwalifikowany jest do kategorii PM o gęstości obciążenia ogniowego poniżej 500 MJ/m2.

W obiekcie nie występują pomieszczenia zagrożone wybuchem, ani nie wyznacza się stref zagrożenia wybuchem.

Garaż otwarty z uwagi na wysokość poniżej 25 m i brak innych pomieszczeń nad kondygnacją przeznaczoną do parkowania zaprojektowano w klasie „D” odporności pożarowej, dla której minimalna odporność ogniowa poszczególnych elementów budowlanych jest następująca:
• główne elementy konstrukcyjne – R 30,
• stropy – REI 30,
• ściany zewnętrzne – EI 30 (o-i) dotyczy pasa międzykondygnacyjnego
• ściany wewnętrzne – EI 15 – nie dotyczy ścian wewnętrznych dla których liczymy łączną długość przejścia ewakuacyjnego, prowadzącego maksymalnie przez trzy pomieszczenia;
• konstrukcja dachu i przekrycie dachu – nie stawia się wymagań

Wszystkie elementy budynku są nie rozprzestrzeniające ognia oraz niekapiące i nieodpadające pod wpływem ognia.

Dla garażu otwartego nie określa się dopuszczalnej powierzchni strefy pożarowej. Projektowany garaż stanowi w całości jedną strefę pożarową o powierzchni całkowitej 19300,00 m2. Najbliżej usytuowane budynki, zlokalizowane są w odległości przekraczającej 8,0 metrów. Pomiędzy sąsiednią zabudową po stronie północnej a projektowanym garażem występuje droga publiczna (ul. Tylna Mariacka)

Warunki i strategia ewakuacji:

W budynku zachowana jest długość przejścia ewakuacyjnego – w żadnym miejscu nie przekracza dopuszczalnych 60m. Wolna szerokość przejść ewakuacyjnych wynosić będzie co najmniej 0,9m. Komunikację pionową zapewniają trzy klatki schodowe o szerokości biegów i spoczników odpowiednio co najmniej 1,2 m i 1,5 m. Drzwi stanowiące wyjścia ewakuacyjne z klatek posiadają szerokość nie mniejszą niż 1,2m. Drzwi z poszczególnych poziomów prowadzące do klatek schodowych otwierają się zgodnie z kierunkiem ewakuacji. Zapewniono łączną szerokość użytkową biegów i spoczników klatek schodowych, proporcjonalnie do liczby osób mogących przebywać równocześnie na kondygnacji, na której przewiduje się obecność największej ich liczby, przyjmując 0,6m/100 osób. Największa liczba osób może przebywać na kondygnacji piętra 1 – 84 osoby. Długość dojścia ewakuacyjnego nie przekracza dopuszczalnych 60 m w tym 20 m po drodze poziomej.

Drogi i wyjścia ewakuacyjne należy oznakować znakami zgodnymi z PN-EN ISO 7010:2012- „Symbole graficzne – Barwy bezpieczeństwa i znaki bezpieczeństwa – Zarejestrowane znaki bezpieczeństwa”.

Instalacja elektryczna zostanie wyposażona w przeciwpożarowy wyłącznik prądu, odcinające dopływ energii elektrycznej do wszystkich obwodów za wyjątkiem tych, których praca jest niezbędna w trakcie pożaru. Oznakowanie wyłącznika prądu zostanie wykonane zgodnie z Polską Normą PN-N-01256-4. Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe.

Budynek chroniony jest instalacją odgromową w sposób zgodny z odpowiednimi Polskimi Normami PN-EN w tym zakresie.

Projektuje się wykonanie awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego, które spełniać będzie wymagania określone w Polskich Normach: PN-EN 1838. Zastosowanie oświetlenia Oświetlenie awaryjne oraz PN-EN 50172:2005 Systemy awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego. Natężenie oświetlenia wynosić będzie co najmniej 1 luks, a w obrębie lokalizacji gaśnic, hydrantów wewnętrznych, ppoż. wyłącznika prądu oraz po zewnętrznej stronie wyjść ewakuacyjnych – 5 luksów. Czas świecenia opraw minimum 60 minut. Oprawy posiadać muszą aktualne dopuszczenia CNBOP.

W budynku garażu zastosowana będzie instalacja wodociągowa przeciwpożarowa z hydrantami 33 z wężem półsztywnym, rozmieszczonymi na każdej kondygnacji, szafkowymi z odcinkiem węża półsztywnego o długości 30 m (zasięg 33m). Przyjęto jednoczesne działanie dwóch hydrantów HW-33 (wydajność 3,0 dm3/s, przy ciśnieniu 0,2 MPa).

Budynek zostanie wyposażony w gaśnice przenośne spełniające wymagania Polskich Norm będących odpowiednikami norm europejskich (EN). Gaśnie będą dostosowane do gaszenia tych grup pożarów, które mogą wystąpić. W strefie PM jedna jednostka masy środka gaśniczego 2 kg (lub 3 dm3) zawartego w gaśnicach przypada na każde 300 m2 powierzchni strefy. Gaśnice zostaną rozmieszczone w taki sposób, że odległość z każdego miejsca w obiekcie, do najbliższej gaśnicy nie przekraczała 30 metrów. Do każdej gaśnicy zachowano dostęp o szerokości co najmniej 1m. Miejsca usytuowania gaśnic zostaną oznakowane zgodnie z Polską Normą PN-EN ISO 7010.

Wymagana ilość wody do celów przeciwpożarowych dla budynku garażu, służąca do zewnętrznego gaszenia pożaru, wynosi 20 dm3/s. Zapewniono dwa hydranty Dn 80 umożliwiające wymagany pobór wody o wydajności co najmniej 10 dm3/s każdy przy ciśnieniu nie mniejszym niż 0,2 MPa, zabudowane w odległości do 75 m i do 150 m od obiektu i nie bliżej niż 5 m od jego ściany. Zachowano maksymalną odległość 15 m hydrantu od zewnętrznej krawędzi drogi oraz 150 m pomiędzy hydrantami.

Nie wymaga się drogi pożarowej do niniejszego obiektu. Projektowany układ drogowy zapewnia dogodne warunki dojazdu dla samochodów straży pożarnej.

Uwagi:
1) Przed oddaniem budynku do użytkowania opracowana zostanie Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego..., zgodna z §6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 roku w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).
2) Projekt dotyczące instalacji elektrycznej (w tym oświetlenia ewakuacyjnego, wyłącznika przeciwpożarowego i ochrony odgromowej) należy uzgodnić pod względem ochrony przeciwpożarowej z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.

WNIOSKI

• stworzenie strefy centralnej o bogatej i wszechstronnej ofercie funkcjonalno-przestrzennej – SALON KATOWIC
• maksymalizacja dostępności opracowywanego obszaru śródmiejskiego środkami komunikacji publicznej – PRZYSTANKI TRAMWAJOWE i PUNKTY PRZESIADKOWE KOLEI oraz komunikacji indywidualnej lokowanej na obrzeżach terenu od ulicy Francuskiej – PARKING WIELOPOZIOMOWY
• dominacja ruchu pieszego w całej strefie – LINEARNY PLAC DWORCOWY z PROMENADĄ i SUBPLACAMI
• zapewnienie ekstensji funkcji z adaptowanych kubatur na całym Placu Dworcowym i możliwość jego wspólnego użytkowania – PLAC JAKO MATRYCA
• uaktywnienie wnętrz kwartałów pomiędzy Placem Dworcowym, ul.Staromiejską, Dyrekcyjną i Mielęckiego oraz Mariacką i Tylną Mariacką poprzez obecność generatorów ruchu pieszego
• zapewnienie różnorodnych klimatów przestrzennych w ramach sekwencji placów – DACH MEMBRANOWY, OAZY ZIELENI, ŚWIATŁO, OTWARCIA WIDOKOWE, POZIOMY
• dostępność serwisowa wszystkich obiektów w opracowywanym rejonie
• zapewnienie miejsc parkingowych dla pracowników ulokowanych w rejonie przedsięwzięć oraz gości – dostępny od ulicy Francuskiej PARKING WIELOPOZIOMOWY
• zapewnienie okazjonalnego dojazdu samochodowego i autobusowego do hoteli od strony ulicy Św.Jana – PARKING CZASOWY
• upamiętnienie 170 rocznicy budowy połączenia kolejowego do Katowic – AKCENT PLASTYCZNY i UKŁAD PODŚWIETLENIA PLACU DWORCOWEGO

RONET - Zbigniew Filipek Biuro: 32-020 Wieliczka, ul. Zacisze 16, NIP: 677-133-92-83,
Konto bankowe: BANK PEKAO SA 03 1240 1431 1111 0010 2980 4734, tel: 608 835 030,
e-mail: biuro.ronet@wp.pl, ronet@ronet.pl